De eerste menstruatie na je bevalling: wat je kunt verwachten en waarom dit hét moment is om over te stappen

Kraamvloed, borstvoeding, vruchtbaarheid en wat er in je maandverband zit

In het kort

Kraamvloed is geen menstruatie. Het bloedverlies na de bevalling duurt meestal tot ongeveer 6 weken. Gebruik in die periode alleen maandverband.
Kunstvoeding: je wordt meestal rond 6 tot 8 weken na de bevalling weer ongesteld.
Borstvoeding: je menstruatie kan maanden uitblijven, gemiddeld rond 14 maanden bij volledige borstvoeding die daarna wordt voortgezet. Afbouwen of bijvoeden brengt de cyclus vaak op gang.
Je kunt zwanger worden voordat je ongesteld bent geweest. De eisprong komt eerst. Borstvoeding beschermt alleen onder strikte voorwaarden.
De eerste menstruatie is vaak anders: onregelmatig, heviger of juist lichter. Na een paar cycli wordt het meestal rustiger.
Op maandverband en tampons uit de supermarkt of drogist staat geen volledige samenstelling. In Nederland en België is dat niet verplicht. Onderzoek vond sporen van onder meer pesticiden, dioxines en geurstoffen.
Dit is hét moment om over te stappen op herbruikbaar. Begin met wasbaar kraamverband en je bent al overgestapt voordat je eerste menstruatie begint.

Na negen maanden zwangerschap en een bevalling is je lichaam volop aan het herstellen. Je cyclus hoort daarbij. Wanneer je weer ongesteld wordt, hangt vooral af van hoe je je baby voedt, en de eerste menstruatie verloopt lang niet altijd zoals je van vroeger gewend bent. Wie weet wat er normaal is, herkent ook sneller wanneer iets niet klopt. En wie weet wat er in maandverband en tampons uit de supermarkt of drogist zit, maakt daarna een bewustere keuze.

Kraamvloed is nog geen menstruatie

Het bloedverlies in de eerste weken na de bevalling heet kraamvloed. Het komt van de wond in je baarmoeder op de plek waar de placenta vastzat, en bestaat uit bloed, baarmoederslijmvlies en weefselresten. Kraamvloed duurt meestal tot ongeveer 6 weken en neemt geleidelijk af, in hoeveelheid en in kleur. In de eerste dagen zijn stolsels normaal, soms zo groot als een tennisbal.

Zolang je kraamvloed hebt, is het advies om alleen maandverband te gebruiken. Daarvoor is wasbaar kraamverband gemaakt: speciaal voor deze periode, en herbruikbaar vanaf de eerste dag.

Wanneer word je weer ongesteld?

Het hormoon prolactine, dat je lichaam aanmaakt voor de melkproductie, remt de eisprong. Hoe vaker en intensiever je borstvoeding geeft, hoe langer je cyclus stil blijft liggen.

Voeding	Eerste menstruatie
Kunstvoeding	Meestal rond 6 tot 8 weken na de bevalling
Volledige borstvoeding, daarna verder met borstvoeding naast vaste voeding	Gemiddeld rond 14 maanden, met een spreiding van ongeveer een half jaar tot meer dan twee jaar
Afbouwen van borstvoeding of bijvoeden met kunstvoeding	Vaak zodra de voedingen minder worden of de tijd tussen voedingen langer wordt

De gemiddelden voor borstvoeding komen van La Leche League en Borstvoeding.com. Het blijven gemiddelden: ook bij volledige borstvoeding kan je menstruatie al na een paar maanden terugkomen. Dat zegt niets over je melkproductie of over hoe goed het voeden gaat. Vaak komt de cyclus op gang zodra er meer tijd tussen de voedingen zit, bijvoorbeeld als je baby 's nachts langer slaapt of vaste voeding krijgt.

Vruchtbaar voordat je het merkt

Je eisprong komt ongeveer twee weken vóór je menstruatie. Je kunt dus opnieuw zwanger worden voordat je überhaupt weer ongesteld bent geweest. Bij kunstvoeding kan dat snel gaan: sommige vrouwen zijn binnen 4 weken na de bevalling weer vruchtbaar. Bij borstvoeding is de eerste menstruatie vaker een cyclus zonder eisprong, maar in ongeveer 1 op de 5 gevallen gaat er wel een eisprong aan vooraf.

Borstvoeding beschermt alleen onder strikte voorwaarden betrouwbaar tegen een nieuwe zwangerschap. Die methode heet LAM (lactatie-amenorroe-methode). Volgens Borstvoeding.com is de kans op zwangerschap dan kleiner dan 2%, maar alleen als alles tegelijk klopt:

je baby is jonger dan 6 maanden
je bent nog niet ongesteld geweest (bloedverlies tot 56 dagen na de bevalling telt niet mee)
je geeft volledig borstvoeding, zonder bijvoeding of fopspeen, met maximaal 4 uur tussen de voedingen en minstens één nachtvoeding

Voldoe je daar niet aan, of wil je zekerheid? Bespreek anticonceptie dan bij de nacontrole met je verloskundige of huisarts.

Zo kan de eerste menstruatie voelen

Je hormonen moeten hun ritme opnieuw vinden, en dat merk je. De eerste cycli zijn vaak onregelmatig: korter of langer, en niet elke maand hetzelfde. Het bloedverlies kan heviger zijn dan voor je zwangerschap, maar ook lichter. Krampen, gevoelige borsten en stemmingswisselingen kunnen anders aanvoelen dan je gewend was. Meestal vindt je cyclus binnen een paar maanden een nieuw, stabiel patroon.

Geef je borstvoeding, dan kan de terugkerende cyclus ook daar merkbaar zijn. La Leche League beschrijft dat moeders rond de eisprong en menstruatie soms gevoeligere tepels hebben, een tijdelijk iets lagere melkproductie, of een baby die anders drinkt. Dat gaat na een paar dagen vanzelf over.

Omdat je niet weet wanneer de eerste menstruatie begint en hoe hevig die wordt, loont het om voorbereid te zijn. Een paar stuks wasbaar nachtverband of menstruatieondergoed met veel absorptie vangen ook een stevige eerste menstruatie op.

Wanneer bel je je verloskundige of huisarts?

Tijdens de kraamperiode: als je opeens meer bloed verliest, opeens meer buikpijn krijgt, koorts of koude rillingen hebt, of erg duizelig bent.
Bij een latere menstruatie: als je zo veel verliest dat je elk uur je verband moet wisselen, als het bloedverlies langer dan een week aanhoudt, of als je tussendoor steeds bloed verliest.
Als je denkt dat je zwanger bent.

Wat zit er eigenlijk in je maandverband?

Je menstruatie komt terug, en daarmee de vraag welke producten je weer gaat gebruiken. Voor je baby heb je die afweging al gemaakt. Van de billencrème van je baby ken je waarschijnlijk de ingrediënten. Van je eigen maandverband of tampons weet je veel minder. Dat is niet omdat je niet goed kijkt, maar omdat die informatie meestal niet op de verpakking staat. Fabrikanten zijn in Nederland en België niet verplicht om een volledige samenstelling te vermelden.

Wat zegt de wet?

Europa. Maandverband en tampons moeten voldoen aan de algemene Europese regels voor productveiligheid (Verordening 2023/988) en aan REACH, de Europese wet voor chemische stoffen. Dat schrijft de Nederlandse overheid op Waarzitwatin.nl. Die regels zeggen dat een product veilig moet zijn, maar niet dat je als gebruiker moet kunnen lezen wát erin zit. Voor tampons geldt daarnaast een vrijwillige gedragscode tussen de industrie en de Europese Commissie: op de verpakking staan het absorptievermogen (de druppeltjes) en een gebruiksaanwijzing.

Wat wel verplicht is sinds juli 2021: een logo op maandverband, tampons en tamponinbrengers dat laat zien dat het product plastic bevat en niet door de wc mag. Dat komt voort uit de Europese regels voor plastic voor eenmalig gebruik. Volgens Milieu Centraal bestaat maandverband voor eenmalig gebruik voor ongeveer 23% uit plastic.

Nederland. Er gelden geen extra Nederlandse regels die een ingrediëntenlijst verplichten. De NVWA houdt toezicht op de algemene productveiligheid.

België. Ook in België bestaat geen verplichte ingrediëntenlijst. Het Belgische gezondheidsinstituut Sciensano onderzocht in 2021 vijftien menstruatieproducten uit de Belgische winkel. Negen daarvan bleken geparfumeerd, zonder dat de parfum of mogelijke allergenen op de verpakking stonden. Sciensano stelt dat er “momenteel geen regelgevend kader” is voor het vermelden van (allergene) ingrediënten in deze producten (bron).

Frankrijk laat zien dat het anders kan. Sinds 1 april 2024 moeten fabrikanten daar van alle menstruatieproducten, van tampons tot menstruatiecups en menstruatieondergoed, de onderdelen en de gebruikte stoffen en materialen vermelden. Ook voorzorgsmaatregelen en mogelijke bijwerkingen, zoals het toxischeshocksyndroom, moeten erbij staan (Franse overheid).

Wat is er gevonden?

Het Franse instituut voor voedsel- en productveiligheid ANSES liet in 2018 een reeks tampons, maandverband en inlegkruisjes onderzoeken. Daarin werden sporen gevonden van onder meer:

pesticiden, waaronder stoffen die in Europa al verboden zijn, zoals lindaan en hexachloorbenzeen, en glyfosaat
dioxines en furanen, die onder andere kunnen ontstaan bij het bleken van grondstoffen
ftalaten, weekmakers die mogelijk invloed hebben op de voortplanting
toegevoegde geurstoffen

ANSES concludeerde dat de gemeten hoeveelheden onder de grenswaarden voor gezondheidsrisico’s bleven. Tegelijk riep het instituut fabrikanten op om kankerverwekkende en hormoonverstorende stoffen en stoffen die allergieën kunnen veroorzaken zoveel mogelijk uit hun producten te halen, en vroeg het om strengere Europese regels (ANSES).

Dat is precies het punt. Het gaat niet om acuut gevaar, maar om stoffen die er niet in hoeven te zitten, in een product dat je jarenlang dagelijks draagt, tegen of in een slijmvlies dat stoffen goed opneemt. Dat laatste is geen mening: het is de reden dat sommige medicijnen juist vaginaal worden toegediend.

Zolang de wet geen openheid afdwingt, ligt de keuze bij jou. Kies producten waarvan je weet waar ze van gemaakt zijn, en laat geparfumeerd verband en geparfumeerde inlegkruisjes liggen: de geur voegt niets toe aan het opvangen van bloed.

Waarom dit hét moment is om over te stappen

Je gaat hoe dan ook weer menstruatieproducten kopen. De vraag is alleen welke. Er is geen beter moment om over te stappen op herbruikbaar dan nu. Je hebt net een nieuwe routine opgebouwd rond je baby, en als je wasbare luiers gebruikt, draait er al een wasmachine vol herbruikbaar textiel. Je eigen verband past daar moeiteloos bij.

“Voor mijn baby kies ik bewust voor iets wat goed is. Waarom zou ik dat dan niet ook voor mezelf doen?”

Een klant van BabyBum

Je weet wat je draagt. Makers van herbruikbare producten vermelden de materialen, zoals katoen of bamboe.
Geen toegevoegde geurstoffen. Wasbaar verband heeft geen parfum nodig.
Veel minder afval. Volgens Milieu Centraal gebruikt een vrouw in haar leven zo’n 10.000 tampons of maandverbandjes. Bij maandverband is dat ongeveer 90 kilo afval, voor bijna een kwart plastic. Herbruikbaar verband was je en draag je opnieuw.
Nooit meer zonder. Je hebt altijd iets in de kast liggen, ook als je eerste menstruatie onverwacht begint.

Welk product wanneer?

Product	Wat het is	Vanaf wanneer
Wasbaar kraamverband	Absorberend verband voor de kraamvloed	Direct na de bevalling
Wasbaar maandverband	Stoffen verband van onder andere katoen of bamboe, in verschillende lengtes en diktes	Tijdens de kraamvloed en daarna
Menstruatieondergoed	Onderbroek met een absorberende laag in het kruis	Tijdens de kraamvloed en daarna
Wasbare inlegkruisjes	Dun verband voor licht verlies en de laatste dagen	Als het verlies minder wordt
Menstruatiecup	Flexibel cupje dat je inbrengt en dat het bloed opvangt	Na de kraamvloed, in overleg met je verloskundige
Wasbare tampons en menstruatiesponsjes	Herbruikbare producten die je inbrengt	Na de kraamvloed, in overleg met je verloskundige

Geef je borstvoeding? Ook zoogcompressen heb je in een herbruikbare versie. Wasbare zoogcompressen zijn er onder andere van bamboeviscose, biokatoen en wol-zijde, en ze gaan gewoon mee in dezelfde was.

Zo stap je over

Begin met kraamverband. Tijdens de kraamvloed gebruik je toch al verband. Wie dan meteen wasbaar kiest, heeft de overstap al gemaakt voordat de eerste menstruatie begint.
Zorg voor capaciteit voor de zware dagen. De eerste menstruatie kan heviger zijn dan je gewend bent. Kies voor de nacht en de eerste dagen een dik verband of menstruatieondergoed met veel absorptie, en voor de rest van de cyclus dunner verband of inlegkruisjes.
Stap later over op een cup, als je dat wilt. Een cup, wasbare tampon of sponsje gebruik je pas als de kraamvloed voorbij is en je verloskundige akkoord is. Let op de maat: sommige merken adviseren na een vaginale bevalling een andere maat. Merk je dat een cup niet goed blijft zitten of heb je bekkenbodemklachten, bespreek het dan met je verloskundige of een bekkenfysiotherapeut.

Wassen

Spoel wasbaar maandverband en menstruatieondergoed eerst koud uit. Milieu Centraal adviseert koud water, omdat warm water bloedvlekken vastzet. Daarna gaat het mee in de gewone was; volg de wasinstructies van het merk. Een menstruatiecup spoel je na elke keer legen af en kook je uit voor en na je menstruatie.

Wasbare luiers voor je baby, wasbaar verband voor jezelf: het is dezelfde keuze, met dezelfde routine. Bekijk het complete aanbod op katoenenko.nl. Twijfel je welk product bij jou past? Neem gerust contact met ons op, we helpen je graag.

Bronnen

Nieuwe kabinetsplannen voor wegwerpluiers: waarom wasbaar steeds interessanter wordt